ทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property: IP) คือสิทธิที่เกี่ยวข้องกับผลงานอันเกิดจากความคิดสร้างสรรค์และการประดิษฐ์คิดค้นของมนุษย์ ครอบคลุมตั้งแต่งานวรรณกรรม ดนตรี ศิลปกรรม โปรแกรมคอมพิวเตอร์ สิ่งประดิษฐ์ รูปลักษณ์ผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงเครื่องหมายที่ใช้แยกแยะสินค้าและบริการของธุรกิจ
.
การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญามีความสำคัญต่อทั้งเจ้าของผลงานและระบบเศรษฐกิจ เพราะช่วยสร้างหลักประกันในการใช้ประโยชน์จากผลงาน ลดความเสี่ยงจากการนำไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต และเปิดโอกาสให้เจ้าของสิทธินำผลงานไปต่อยอดเชิงพาณิชย์ ไม่ว่าจะเป็นการจำหน่าย การให้สิทธิใช้ประโยชน์ การสร้างแบรนด์ หรือการขยายตลาดในประเทศและต่างประเทศ
.
อย่างไรก็ตาม ลิขสิทธิ์ เครื่องหมายการค้า และสิทธิบัตรเป็นสิทธิคนละประเภท มีหลักเกณฑ์การคุ้มครองแตกต่างกัน โดยลิขสิทธิ์คุ้มครองการแสดงออกของความคิดสร้างสรรค์ เช่น เพลง งานเขียน ภาพวาด และโปรแกรมคอมพิวเตอร์ ส่วนเครื่องหมายการค้าช่วยคุ้มครองเครื่องหมายที่ใช้แยกแยะสินค้าและบริการ ขณะที่สิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตรเกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิ่งประดิษฐ์ตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
.
สำหรับลิขสิทธิ์นั้น เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติเมื่อสร้างสรรค์ผลงานที่เข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย ไม่จำเป็นต้องจดทะเบียน ผู้สร้างสรรค์สามารถแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อใช้เป็นหลักฐานอ้างอิงเบื้องต้นเกี่ยวกับความเป็นเจ้าของในกรณีเกิดข้อพิพาทได้ แต่การแจ้งข้อมูลดังกล่าวไม่ใช่การจดทะเบียนเพื่อก่อให้เกิดลิขสิทธิ์ และไม่ได้เป็นข้อยุติเด็ดขาดว่าผู้แจ้งเป็นเจ้าของสิทธิที่แท้จริง
.
#ภาพรวม 9 เดือนแรกปี 2569 ยื่นขอคุ้มครอง IP กว่า 6.1 หมื่นคำขอ

เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2569 น.ส.จิตติมา ศรีถาพร อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า ภาพรวมการยื่นคำขอรับความคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศไทยช่วงเดือนมกราคม–กันยายน 2569 ทั้งเครื่องหมายการค้า สิทธิบัตรการประดิษฐ์ อนุสิทธิบัตร และสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ มีจำนวนรวม 61,288 คำขอ เพิ่มขึ้น 9.59% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน
.
ขณะเดียวกัน กรมฯ รับจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญาทั้ง 4 ประเภท รวม 43,379 คำขอ เพิ่มขึ้น 6.34% จากช่วงเดียวกันของปี 2568 ซึ่งมีจำนวน 40,791 คำขอ โดยมีรายละเอียดสำคัญดังนี้

1. เครื่องหมายการค้า มีการยื่นคำขอ 45,696 คำขอ เพิ่มขึ้น 10.76% จากปีก่อน กลุ่มสินค้าและบริการที่ยื่นขอความคุ้มครองมากที่สุด ได้แก่ บริการด้านค้าปลีก การขาย และการตลาด โดยบริษัท จีเอ็มเอ็ม ทีวี ยื่นคำขอมากถึง 94 คำขอ ส่วนการรับจดทะเบียนมีจำนวน 32,033 คำขอ เพิ่มขึ้น 0.98%

2. สิทธิบัตรการประดิษฐ์ มีการยื่นคำขอ 6,483 คำขอ เพิ่มขึ้น 3.98% กลุ่มนวัตกรรมที่ยื่นขอความคุ้มครองมากที่สุด ได้แก่ ยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพ ขณะที่การรับจดทะเบียนมีจำนวน 4,101 คำขอ เพิ่มขึ้น 10.54%

3. อนุสิทธิบัตร มีการยื่นคำขอ 4,313 คำขอ เพิ่มขึ้น 18.16% โดยกลุ่มนวัตกรรมที่ยื่นขอความคุ้มครองมากที่สุด ได้แก่ อาหารและเครื่องดื่ม และผู้ยื่นคำขอส่วนใหญ่เป็นสถาบันการศึกษาไทย สะท้อนบทบาทของภาคการศึกษาในการพัฒนานวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้

4. สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ มีการยื่นคำขอ 4,796 คำขอ เพิ่มขึ้น 0.27% จากปีก่อน โดยแบบผลิตภัณฑ์ที่ยื่นขอความคุ้มครองมากที่สุด ได้แก่ ลวดลายผ้า ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการออกแบบและเอกลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ในเชิงธุรกิจ
.
ตัวเลขที่น่าจับตาเป็นพิเศษคือ การแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ ซึ่งในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 มีจำนวน 17,176 ผลงาน เพิ่มขึ้น 63.71% จากช่วงเดียวกันของปีก่อนที่มี 10,492 ผลงาน โดยผู้แจ้งข้อมูลเป็นคนไทยถึง 99% และชาวต่างชาติ 1%
.
#ผลงานที่มีการแจ้งข้อมูลมากที่สุด 5 อันดับแรก ได้แก่

1. วรรณกรรม เช่น งานนิพนธ์และโปรแกรมคอมพิวเตอร์ จำนวน 6,714 ผลงาน
2. ศิลปกรรม เช่น งานจิตรกรรม ประติมากรรม และภาพพิมพ์ จำนวน 4,331 ผลงาน
3. ดนตรีกรรม จำนวน 3,386 ผลงาน
4. สิ่งบันทึกเสียง จำนวน 1,345 ผลงาน
5. โสตทัศนวัสดุ จำนวน 1,139 ผลงาน
.
สำหรับผู้แจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์มากที่สุด 5 อันดับแรก ได้แก่ บริษัท มิวซิกมูฟ จำกัด จำนวน 711 ผลงาน มหาวิทยาลัยมหิดล 529 ผลงาน มหาวิทยาลัยขอนแก่น 313 ผลงาน บริษัท เทโร มิวสิค จำกัด 137 ผลงาน และมหาวิทยาลัยทักษิณ 136 ผลงาน
.
การเพิ่มขึ้นของการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์จึงเป็นอีกสัญญาณหนึ่งที่สะท้อนว่า ผู้สร้างสรรค์และองค์กรต่าง ๆ ให้ความสำคัญกับการจัดการสิทธิในผลงานมากขึ้น โดยเฉพาะในยุคที่เนื้อหาดิจิทัลสามารถเผยแพร่ ทำซ้ำ และนำไปใช้ต่อได้อย่างรวดเร็ว อย่างไรก็ตาม จำนวนการแจ้งข้อมูลที่เพิ่มขึ้นไม่ได้หมายความว่าข้อพิพาทด้านลิขสิทธิ์จะลดลงโดยอัตโนมัติ การทำความเข้าใจสิทธิและการใช้ผลงานอย่างถูกต้องยังคงเป็นสิ่งจำเป็น
.
#กรณี NENE-NENE ROYAL สะท้อนความสำคัญของการคุ้มครองชื่อศิลปิน

นอกจากการคุ้มครองผลงานสร้างสรรค์แล้ว อีกประเด็นที่สะท้อนความสำคัญของทรัพย์สินทางปัญญาในเชิงพาณิชย์ คือการคุ้มครองชื่อและเครื่องหมายการค้าของศิลปิน โดยเฉพาะเมื่อชื่อเสียงของบุคคลสามารถต่อยอดไปสู่ธุรกิจเพลง สินค้าที่ระลึก เสื้อผ้า และบริการด้านความบันเทิงได้
.
กรณีล่าสุดที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาติดตาม คือการยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าที่เกี่ยวข้องกับชื่อศิลปิน “เนเน่” (Nene) โดยเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569 กรมฯ เปิดเผยว่า ผู้ยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า “NENE” และ “NENE ROYAL” ซึ่งเป็นบุคคลภายนอก ได้ยื่นถอนคำขอผ่านระบบออนไลน์แล้ว ส่งผลให้คำขอของผู้ยื่นรายดังกล่าวสิ้นสุดลง
.
ขณะเดียวกัน บริษัท แบล็ค โลตัส โกลบอล แอลแอลซี (Black Lotus Global LLC) จากสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นผู้ดูแลสิทธิของศิลปินเนเน่ ได้ยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า “NENE” และ “NENE ROYAL” ในประเทศไทยเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2569 ครอบคลุมสินค้าและบริการ 3 จำพวก ได้แก่

• จำพวกที่ 9 ไฟล์เสียง ดนตรี และสื่อดิจิทัล
• จำพวกที่ 25 เสื้อผ้าและเครื่องแต่งกาย
• จำพวกที่ 41 บริการด้านดนตรีและความบันเทิง
.
ปัจจุบัน คำขอของผู้ดูแลสิทธิศิลปินอยู่ระหว่างการตรวจสอบของนายทะเบียน หากผ่านกระบวนการตรวจสอบและประกาศโฆษณาตามขั้นตอนโดยไม่มีผู้คัดค้าน ภายใต้ระบบ Fast Track ซึ่งใช้ระยะเวลา 6 เดือน กรมฯ คาดว่าจะดำเนินการจดทะเบียนได้แล้วเสร็จภายในเดือนกุมภาพันธ์ 2570
.
กรณีดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การมีชื่อเสียงหรือเป็นที่รู้จักของสาธารณชนไม่ได้ทำให้ชื่อบุคคลได้รับความคุ้มครองเป็นเครื่องหมายการค้าโดยอัตโนมัติ การจดทะเบียนและการพิจารณาสิทธิจึงมีความสำคัญต่อการนำชื่อไปใช้ในเชิงพาณิชย์ เพื่อช่วยลดความเสี่ยงจากการนำชื่อไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต และลดอุปสรรคต่อการสร้างธุรกิจในอนาคต
.
#เฝ้าระวังต่างประเทศ ป้องกันปัญหาการจดเครื่องหมายการค้าล่วงหน้า

น.ส.จิตติมา ระบุเพิ่มเติมว่า กรมฯ ได้สั่งการให้ทีม Monitor Tracking ติดตามและเฝ้าระวังการยื่นจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าในต่างประเทศ โดยเฉพาะกรณีการใช้คำว่า “NENE” ในเกาหลีใต้ ซึ่งกำหนดให้เป็นประเด็นสำคัญลำดับต้น เพื่อป้องกันความเสี่ยงที่บุคคลอื่นจะยื่นจดทะเบียนชื่อหรือสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับศิลปินไทย และอาจส่งผลต่อการใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ในภายหลัง
.
จากการตรวจสอบเบื้องต้น พบว่ามีการยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า “NENE” ในเกาหลีใต้เมื่อปี 2567 ซึ่งเป็นช่วงก่อนที่ศิลปินเนเน่จะมีชื่อเสียง ทั้งนี้ การมีคำขอในต่างประเทศไม่ได้หมายความว่าจะเป็นการละเมิดสิทธิของศิลปินโดยอัตโนมัติ แต่จำเป็นต้องพิจารณารายละเอียดของคำขอ ผู้ยื่นคำขอ สินค้าและบริการที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนกฎหมายและสถานะการพิจารณาของประเทศนั้น ๆ
.
กรมทรัพย์สินทางปัญญายืนยันว่า การพิจารณาคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าจะดำเนินการตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรม หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการนำชื่อหรือสัญลักษณ์ของบุคคลสาธารณะหรือศิลปินไปยื่นจดทะเบียน นายทะเบียนสามารถเรียกผู้ยื่นคำขอให้ชี้แจงความเชื่อมโยงกับเจ้าของสิทธิที่แท้จริงหรือแสดงหลักฐานความยินยอมได้ และหากไม่สามารถชี้แจงได้อย่างเหมาะสม ก็อาจมีคำสั่งปฏิเสธการจดทะเบียนตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย
.
#ผู้สร้างสรรค์และศิลปินควรเตรียมตัวอย่างไร ??

จากทั้งสถิติการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ที่เพิ่มขึ้นและกรณีการยื่นจดเครื่องหมายการค้าที่เกี่ยวข้องกับชื่อศิลปิน กรมทรัพย์สินทางปัญญาแนะนำให้ผู้สร้างสรรค์ ผู้ประกอบการ และบุคคลที่มีชื่อเสียงให้ความสำคัญกับการวางแผนคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาตั้งแต่ต้น โดยควรพิจารณาดำเนินการให้เหมาะสมกับประเภทของสิทธิ ดังนี้

• ผู้สร้างสรรค์ผลงาน ควรเก็บหลักฐานการสร้างสรรค์และเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น ไฟล์ต้นฉบับ วันที่สร้างผลงาน สัญญาจ้าง และหลักฐานการเผยแพร่ รวมถึงพิจารณาแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ไว้เป็นหลักฐานอ้างอิงเบื้องต้น
• ศิลปินและเจ้าของแบรนด์ ควรพิจารณายื่นจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าที่เกี่ยวข้องกับชื่อศิลปิน ชื่อแบรนด์ โลโก้ หรือสัญลักษณ์ที่ใช้ในธุรกิจ โดยเลือกประเภทสินค้าและบริการให้สอดคล้องกับแผนการดำเนินงาน
• ผู้ประกอบการและนักพัฒนานวัตกรรม ควรตรวจสอบประเภททรัพย์สินทางปัญญาที่เหมาะสมกับผลงานของตนเอง และวางแผนการคุ้มครองให้ทันต่อการนำออกสู่ตลาด
• ผู้ที่ต้องการขยายตลาดต่างประเทศ ควรศึกษาหลักเกณฑ์และขั้นตอนการคุ้มครองสิทธิในประเทศเป้าหมายล่วงหน้า เนื่องจากการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญามีขอบเขตตามกฎหมายและเขตอำนาจของแต่ละประเทศ

#ท้ายที่สุด การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาไม่ใช่เพียงการป้องกันไม่ให้ผู้อื่นนำผลงานไปใช้ แต่ยังเป็นการรักษามูลค่าของความคิดสร้างสรรค์และเปิดทางให้ผลงานสามารถสร้างรายได้อย่างเป็นธรรม ในยุคที่เพลง งานศิลปะ ซอฟต์แวร์ นวัตกรรม และชื่อเสียงของบุคคลสามารถต่อยอดเป็นธุรกิจได้ การรู้เท่าทันเรื่องลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้าจึงเป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยให้ผู้สร้างสรรค์และผู้ประกอบการไทยรักษาสิทธิของตนเอง พร้อมแข่งขันและเติบโตในตลาดที่มีความเชื่อมโยงกันทั่วโลก

ติดตามข้อมูลข่าวสารต่างๆ ของข่าวจริงประเทศไทย ได้ที่

Facebook : ข่าวจริงประเทศไทย
X : @realnewsth
Youtube : เรื่องรัฐ Update

#ข่าวจริงประเทศไทย
#realnewsthailand
#เนเน่รอยัล
#กรมทรัพย์สินทางปัญญา
#ลิขสิทธิ์
#กฎหมายลิขสิทธิ์